Phản xạ của trẻ sơ sinh khi da tiếp da sau sinh với mẹ

Phương pháp da tiếp da (skin to skin) được khuyên áp dụng cho trẻ sơ sinh vì nó là điều kiện để kích thích 5 giác quan và phản xạ sinh tồn của trẻ

Bằng trực quan có thể hiểu phương pháp da tiếp da (skin to skin) sau sinh là đặt bé sơ sinh ở trần nằm lên ngực trần của người mẹ. Ở các nước phát triển, phương pháp này khá phổ biến, được cho là điều kiện cần để kích thích 5 giác quan và phản xạ sinh tồn của trẻ.

Phương pháp da tiếp da (skin to skin)

Đối với người mẹ, phương pháp này cũng mang lại những lợi ích về sức khỏe như giúp cơ thể sản xuất hormone oxytocin, từ đó tăng tiết sữa và co dạ con sau sinh, rút ngắn thời gian hồi phục sau sinh, giảm nguy cơ băng huyết và nhiễm trùng tử cung

Trẻ khi còn là thai nhi được ôm ấp nuôi dưỡng trong tử cung ấm áp của mẹ. Khi chào đời, bé từ thế giới bào thai bước vào thế giới rộng lớn với biết bao thay đổi. Việc cho bé được da tiếp da với mẹ – duy trì “môi trường cơ thể mẹ” ngay sau khi sinh là điều kiện cần để kích hoạt những hành vi bẩm sinh, là cơ sở cho sự sinh tồn và tạo nền tảng tốt cho bé phát triển ở các giai đoạn sau này.

Chính bởi ý nghĩa to lớn của phương pháp này đối với trẻ sơ sinh, các chuyên gia luôn khuyên mẹ sau sinh cho con được “da tiếp da” ngay sau khi sinh (một giờ đầu sau sinh được coi là giờ vàng quý giá) hoặc trong thời gian sớm nhất có thể khi trẻ đã chào đời.

Phản xạ bản năng da tiếp da của trẻ sơ sinh sau sinh với mẹ

  1. Bé cất tiếng khóc chào đời

Đây là dấu hiệu sự sống của trẻ sơ sinh và là lúc bắt đầu đánh dấu thời khắc bé tự hít thở bằng lá phổi của chính mình khi ra khỏi môi trường tử cung của mẹ. Mẹ chắc vẫn nhớ như in khoảnh khắc vừa ngọt ngào, vừa thiêng liêng này đúng không!

  1. Thư giãn – 1 phút sau sinh

Sau khi khóc, bé bước vào giai đoạn thư giãn. Nếu bé được nằm trên ngực mẹ, bé sẽ được phủ một tấm khăn ấm khô, đầu bé để trần. Khi bé thư giãn, nhiệt độ cơ thể, nhịp tim và thở được điều hòa bởi cơ thể của người mẹ một cách hoàn toàn tự nhiên không khiên cưỡng.

  1. Thức giấc – khoảng 3 phút sau sinh

Sau khi được nghỉ ngơi, lấy lại sức, bé bắt đầu thức giấc và “tận hưởng” thế giới mới. Chỉ vài phút sau sinh và tự hô hấp bằng lá phổi của mình, bé sẽ có những cử động ở đầu, vai và miệng.

  1. Hoạt động – khoảng 8 phút sau sinh

Bé sẽ bắt đầu có những cử động ở vùng miệng. Đồng thời có thêm những hành vi phản xạ khác cũng khá rõ ràng, miệng bé bắt đầu có dấu hiệu tìm vú mẹ, bé há miệng hoặc mút mút.

  1. Nghỉ ngơi

Trẻ sơ sinh có những quãng nghỉ tại bất kỳ thời điểm nào. Đó là lúc bé nghỉ ngơi sau những hoạt động đầu tiên của mình. Thông thường sau những hoạt động đầu tiên, dường như bé đang tĩnh tâm lại để chờ đón những trải nghiệm mới phía trước.

Da tiếp da

  1. Di chuyển – 35 phút sau sinh

Sau những hoạt động “thăm dò”, “nghe ngóng”, trẻ bắt đầu thu thập dữ liệu là những gì tồn tại trong bản năng của mình để tìm kiếm bầu sữa mẹ. bé bắt đầu di chuyển, dướn người về phía bầu vú mẹ. Phản xạ bản năng này tiếp tục duy trì trong 1 tuần đầu sau sinh. Khi đó bé sẽ trườn lên và dùng chân đẩy vào bụng mẹ, giống như từng làm trong tử cung của mẹ.

  1. Làm quen – 45 phút sau sinh

Mặc dầu tìm kiếm bầu vú mẹ là một bản năng nhưng khi tiếp xúc với bầu vú, trẻ sơ sinh vẫn phải tập tành làm quen để có thể mút vú thuần thục. Bé dùng đủ mọi cách, từ liếm, sờ, thậm chí huơ huơ nắm tay của mình vào ngực mẹ. Khoảng 45 phút sau sinh, bé sẽ được bú những giọt sữa mẹ đầu tiên và có thể duy trì việc này tối thiểu 20 phút.

Hormone tình yêu

Hành động dễ thương này của bé không những giúp mẹ tiết ra lượng hormone oxytocin quý giá mà sẽ là kỷ niệm thiêng liêng theo mẹ suốt đời.

Hormone oxytocin – được mệnh danh là hormone tình yêu – tạo sợi dây liên kết tình cảm mẹ con và thúc đẩy dạ con co lại nhanh hơn, giảm nguy cơ mất máu nhiều. Đồng thời, nó cũng làm tăng tiết sữa non trong những ngày đầu sau sinh.

Mùi vị của sữa non giống với mùi của nước ối nên rất quen thuộc với bé. Mắt của bé sẽ nhìn chằm chằm vào núm vú mẹ, sau đó bé đưa tay ra chạm vào núm vú và đưa vào miệng mình nếm nếm. Mặc dù thời điểm này bé vẫn chưa biết cách kết hợp dùng tay và mắt, nhưng nhờ mùi sữa non, bé đã nhận ra đâu là “bình sữa” của riêng mình.

  1. Đòi bú – khoảng 1 giờ sau sinh

Khi đã quen dần với việc bú mẹ, trẻ sơ sinh sẽ bắt đầu đòi bú. Có thể thấy một số trẻ đã bắt đầu tìm được vú mẹ và đòi bú sau khi sinh chỉ vừa một tiếng. Ngược lại những trẻ khác có thể chậm hơn hoặc do điều kiện sức khỏe của mẹ sinh mổ không cho phép mà việc cho bé bú bị trì hoãn đôi chút.

Bé dùng toàn bộ phần thân trên, trườn lên về phía núm vú. Miệng bé có thể đưa qua đưa lại cho đến khi ngậm đúng núm vú đang thơm mùi sữa kia. Khi bé ngậm được núm vú, bé sẽ yên lặng, tập trung cao độ và mút lấy mút để những giọt sữa non mát lành.

  1. Ngủ – khoảng 1,5 đến 2 tiếng sau sinh

Trẻ sơ sinh có thể đánh một giấc ngon lành sau một loạt những hoạt động làm quen, thăm dò và bú sữa mẹ, bé bắt đầu chìm vào giấc ngủ ngon lành. Vậy là bé đã hoàn thành chuỗi 9 phản xạ bản năng cực kỳ quan trọng trong 1 giờ đầu sau sinh. Còn cơ thể mẹ cũng tăng sản xuất hormone oxytocin. Nhiệm vụ của mẹ lúc này là tranh thủ chợp mắt nghỉ ngơi và lấy lại sức sau sinh

Lưu ý, khi áp dụng phương pháp da tiếp da (skin to skin), những diễn tiến này không thể đúng với mọi trường hợp sinh. Bởi với những sản phụ sinh mổ, tác dụng phụ của thuốc mê hoặc thuốc giảm đau có thể sẽ khiến mẹ mất nhiều thời gian hơn để có thể cho con được “da tiếp da” và do đó có khả năng không thể đạt trọn vẹn từng bước tiến quan trọng của những giờ đầu tiên này.

Da tiếp da sau sinh thực sự là một phép màu kỳ diệu

Sẽ là một thiệt thòi lớn nếu bé sơ sinh không được áp dụng phương pháp này. Thực tế ở Việt Nam hiếm có bệnh viện cho phép mẹ và bé da tiếp da ngay sau sinh.

Đặc biệt các trường hợp đẻ mổ, mẹ và bé đều bị cách ly nhau 6 tiếng. Nếu không thể cho bé da tiếp da ngay trong giờ đầu lọt lòng, mẹ có thể thực hiện da tiếp da sau đó. Tốt nhất là trong tháng đầu tiên, và số lần da tiếp da càng nhiều, càng lâu càng tốt. Trường hợp khác mẹ chưa có hoặc không có khả năng da tiếp da với con, những người thân trong gia đình cũng có thể da tiếp da với trẻ.

Lợi ích quan trong của việc da tiếp da sau sinh

Giờ vàng sau sinh khi trẻ được da tiếp da với mẹvô cùng cần thiết, điều đó không chỉ nuôi dưỡng tình mẫu tử mà còn mang lại những lợi ích tuyệt vời về lâu về dài cho cả hai mẹ con.

  • Bé được thể hiện bản năng bú mẹ và tìm vú mẹ
  • Cho con bú trong giờ đầu tiên có lợi cho cả cơ thể mẹ
  • Em bé được điều chỉnh thân nhiệt và hô hấp tốt hơn

Trẻ sơ sinh không có khả năng tự điều chỉnh thân nhiệt vì chúng đã quen với môi trường nước ối luôn được kiểm soát nhiệt độ nên khi ra ngoài, các bé phải sử dụng nhiều ô xy và năng lượng để giữ thân nhiệt tốt nhất. Vì vậy, việc da tiếp da với mẹ giúp quá trình này của các bé dễ dàng và ổn định hơn. Những em bé sơ sinh được da tiếp da mẹ sau sinh sẽ được điều chỉnh hô hấp và nhiệt độ cơ thể tốt hơn những em bé bị cách ly khỏi mẹ.

Giảm nguy cơ hạ đường huyết ở trẻ sơ sinh

Hầu hết các em bé khỏe mạnh có thể dễ dàng tự điều chỉnh để thích nghi với việc tăng hay hạ lượng đường trong máu chỉ cần bé được cho bú. Một số trẻ có nguy cơ cao hơn, đặc biệt là những bé được sinh ra bởi những bà mẹ tiểu đường, cơ thể các bé này thường tự sản xuất quá nhiều isulin khi chúng ra đời – lý do làm tăng nguy cơ hạ đường huyết. Việ cho bé được da tiếp da với mẹ, vừa giúp bạn ủ ấm bé vừa làm giảm nguy cơ hạ đường huyết ở bé vì bạn có thể cho bé bú trực tiếp ngay

Bé được trì hoãn cắt cuống rốn

Ở trong bụng mẹ, trẻ của bạn lấy oxy từ nhau thai và khi chào đời bé mới bắt đầu thở bằng phổi. Sẽ thật tuyệt vời cho con khi bé có thể lấy được ô xy từ 2 nguồn là mẹ và môi trường bên ngoài, điều này sẽ rất thuận lợi cho quá trình hô hấp của con. Ngoài ra, việc trì hoãn cắt cuống rốn sẽ giúp bé tiếp tục nhận được các tế bào máu ngay cả khi đã chào đời và làm giảm nguy cơ thiếu máu sau này

Bé sẽ thấy an toàn hơn

Ngay khi chào đời, trẻ đã bắt đầu nhận ra mẹ mình bởi âm thanh qua giọng nói, sự va chạm, và mùi cơ thể mẹ, bé sẽ có thái độ phản kháng nếu không được ở bên mẹ, tuy nhiên vì hầu hết các cuộc phản kháng không có tác dụng nên bé sẽ ngoan ngoãn tạm thời để quá trình bảo toàn thân nhiệt và năng lượng được đảm bảo. Đó là lí do vì sao nếu được mẹ ôm ngay sau sinh, bé sẽ cảm thấy được bảo vệ và có cảm giác an tâm hơn

Giúp mẹ cảm thấy tự tin

Điều này hoàn toàn ngược lại với những phụ nữ không cho con bú. Oxytocin được sản sinh trong não của mẹ ngay từ thời kì mang thai, do đó khi em bé chào đời, người mẹ đã có sẵn bản năng làm mẹ, khi cho con bú và da tiếp da, lượng hormon oxytocin tăng cao và càng làm trỗi dậy bản năng này khiến các bà mẹ cảm thấy tự tin hơn.

  • Dễ dàng thành công hơn trong việc nuôi con sữa mẹ
  • Cải thiện hệ miễn dịch của bé

Các nghiên cứu đã chứng minh rằng nếu một trẻ sơ sinh không được tiếp xúc với vi khuẩn của người mẹ qua đường ống sinh, hoặc da tiếp da hoặc bú mẹ ngay sau sinh, hệ thống miễn dịch của bé sẽ không tốt bằng những bé được làm những việc trên