Khi mẹ bệnh và đang dùng thuốc, con bú mẹ như thế nào là an toàn

Khi mẹ bị bệnh thì nên cho con bú mẹ trực tiếp, để con được cung cấp loại kháng thể cần thiết nhất cho con trong thời điểm đó.

Vì sao mẹ bị bệnh vẫn nên cho con bú / Phương pháp điều trị nào an toàn trong thời gian cho con bú

Bà mẹ đang cho con bú cũng có thể bị các bệnh trong thời gian này, và khi biết mình mắc bệnh, bà mẹ lo lắng sợ lây cho con và không biết có thể tiếp tục cho con bú sữa trong thời gian mắc bệnh hay không.

I- Cơ sở khoa học

HỆ MIỄN DỊCH THÍCH ỨNG – cơ chế tạo “kháng thể chỉ định” cho bé trong sữa mẹ, khi mẹ tiếp xúc với mầm bệnh/ khuẩn có hại:

Bà mẹ cho con bú và bé bú mẹ được gọi là “một cặp mẹ-con” (the dyad) vì có một hệ thống sinh học khép kín giữa hai cá thể này, tạo nên sự phản hồi và trao đổi sinh học nhạy bén, giúp con được bảo vệ tối ưu.

Các bà mẹ thường lo lắng khi mình bị bệnh, mà quên rằng cả mẹ và bé đều đã tiếp xúc với cùng các loại khuẩn và mầm bệnh từ trước phát bệnh, vì các mầm bệnh đều có thời gian ủ bệnh.

Ngay khi bà mẹ (và bé) tiếp xúc với mầm bệnh, cơ thể mẹ trong vòng 24 giờ đã tạo ra và truyền từ máu mẹ vào sữa mẹ đúng loại kháng thể chỉ định đối với mầm bệnh đó để cung cấp cho bé khả năng miễn nhiễm, gọi là “hệ miễn nhiễm thích ứng”, đáp ứng tức thời trong môi trường mà mẹ và bé tiếp xúc.

Vì vậy, khi mẹ bị bệnh thì nên cho con bú mẹ trực tiếp, để con được cung cấp loại kháng thể cần thiết nhất cho con trong thời điểm đó, kể cả các vấn đề ở bầu vú, như viêm đầu ti, viêm tuyến sữa, hay cảm cúm, tiêu chảy, dị ứng.. cho đến các bệnh như viêm gan siêu vi B, HIV, ung thư, nếu mẹ được xét nghiệm, điều trị bằng loại dược phẩm hoặc liệu pháp phù hợp.

(Bebitubi sẽ đề cập chi tiết đến cách thức phù hợp đối với viêm gan sv B và HIV trong các phần sau.)

II- Mẹ có được dùng thuốc khi bị bệnh và tiếp tục cho con bú.

Tạp Chí Chuyên đề Nhi Khoa (Mỹ) (The Pediatrics – Vol 132, Số 3, Tháng 9/ 2013) của nhóm nghiên cứu của bác sĩ Hari Cheryl Sach đã đưa ra câu trả lời chi tiết và cập nhật nhất về mối quan tâm này, Chúng tôi xin được chia sẻ một số ý chính để chứng minh tham khảo.

Tạo chí chuyên đề nói trên nêu lên về một số chủ đề như:

  • việc sử dụng các phương pháp điều trị tâm thần, an thần, trầm cảm
  • thuốc để điều trị lạm dụng chất, như ma tuý
  • thuốc giảm đau
  • thuốc lợi sữa
  • các sản phẩm thảo dược
  • chẩn đoán bằng hình ảnh
  • tiêm chủng (của mẹ/ của bé bú mẹ)

1- Các yếu tố cần xem xét khi bà mẹ cho con bú cần dùng thuốc:

Nhiều bà mẹ thường không biết rõ hoặc bị “hăm doạ” về tác động của thuốc mình uống lên bé, nên hoặc quá lo lắng không dám uống tí thuốc nào, hoặc ngừng cho con bú không cần thiết và không khoa học, bởi vì chỉ có một tỷ lệ nhỏ thuốc là chống chỉ định đối với bà mẹ cho con bú hoặc không tốt cho bé bú mẹ, và bé cần được tiếp tục bú mẹ để hưởng lợi ích của hệ miễn dịch thích ứng nói trên.

Ngoại trừ khi dùng một số hợp chất phóng xạ, các bà mẹ nên tạm dừng cho bú hoặc cai sữa.

Để cân nhắc mẹ có nên dùng thuốc hay không, cần xem xét các yếu tố sau:

  • nhu cầu sử dụng loại thuốc đó cho bà mẹ, có nhất thiết dùng thuốc hay không?
  • thuốc có ảnh hưởng đến việc sản xuất sữa, có làm giảm sữa hay không?
  • nồng độ thuốc tiết vào sữa mẹ như thế nào?
  • có liệu pháp nào khác, hoăc trì hoãn được việc dùng thuốc hay không?

Nếu mẹ thật sự cần dùng thuốc, thì cần xem xét tiếp đến các yếu tố sau:

Các hoạt chất/ dược chất tiết vào sữa mẹ cao hay thấp?(nếu không ion hoá, trọng lượng phân tử nhỏ, phân bổ thưa, khả năng bám vào protein trong máu mẹ thấp, khả năng hoà tan trong mỡ cao, chất đó sẽ bị tiết vào sữa mẹ nhiều hơn.

  • Thuốc có thời gian bán thải (half life) dài hơn tích tụ trong sữa lâu hơn.
  • Đường tiếp nhận thuốc (chích, uống, thoa, hít…) là cách nào?
    (Thuốc uống thay vì tiếp nhận qua các cách khác sẽ có khả năng bé cũng hấp thụ thuốc nhiều hơn)
  • Liều lượng và thời gian điều trị thuốc như thế nào?
    (Thuốc dùng một lần hay lâu dài cũng có tác động khác nhau đối với bé.)
  • Khả năng hấp thụ vào bé như thế nào và có bằng chứng có hại từ các nghiên cứu trước đây k?
  • Thể trạng của bé như thế nào? bé bao nhiêu ngày/ tháng tuổi? có bệnh lý gì đặc biệt không (sinh non, hô hấp yếu…)?
    (Bé sinh non, sơ sinh, hay có bệnh lý có thể bị tác động khác với các bé lơn hơn và mạnh khoẻ hơn.)

2- Các loại thuốc phổ biến, an toàn khi cho con bú (Nguồn: drugs.com):
(theo toa bác sĩ và theo liều chuẩn/ tối thiểu, k được tự điều trị và lạm dụng thuốc):

Tên thuốc Tên Thương Mại Tác dụng

  • Acetaminophen Tylenol Giảm đau
  • Acyclovir và valacyclovir Zovirax, Valtrex Kháng khuẩn nhiễm trùng mụt nước herpes
  • Antacids Maalox, Mylanta Tị đau dạ dày
  • Bupivacaine Marcaine gây tê cục bộ
  • Caffeine coffee, soft drinks giúp tỉnh táo
  • Cephalosporins Keflex, Ceclor, Ceftin, Omnicef, Suprax kháng sinh
  • Clotrimazole Lotrimin, Mycelex trị nấm
  • Contraceptives (progestin-only) Micronor, Norplant, Depo-Provera tránh thai
  • Corticosteroids Prednisone chống viêm/ sưng tấy
  • Decongestant nasal sprays Afrin trị nghẹt mũi
  • Digoxin Lanoxin trị bệnh tim
  • Erythromycin E-Mycin, Erythrocin trị nhiễm trùng da và hô hấp
  • Fexofenadine Allegra chống dị ứng
  • Fluconazole Diflucan chống nhiễm trùng do nấm
  • Heparin LMW heparins chống đông cục máu
  • Ibuprofen Motrin, Advil giảm đau
  • Inhalers, and corticosteroids Albuterol, Vanceril trị suyễn
  • Insulin trị tiểu đường (liều nhỏ)
  • Thuốc nhuận trường Metamucil, Colace trị táo bón
  • Lidocaine Xylocaine gây tê cục bộ
  • Loratadine Claritin chống dị ứng
  • Magnesium sulfate chống sản giật và tiền sản giật
  • Methyldopa Aldomet trị cao huyết áp
  • Methylergonovine (ngắn) Methergine cầm máu sau sinh
  • Metoprolol Lopressor trị cao huyết áp
  • Miconazole Monistat 3 chống nhiễm trùng do nấm
  • Nifedipine Adalat, Procardia trị cao huyết áp và bệnh Raynaud đầu ti
  • Penicillins Amoxicillin, Dynapen kháng sinh chống nhiễm trùng
  • Propranolol Inderal trị cao huyết áp và vấn đề về tim
  • Theophylline Theo-Dur trị suyễn
  • Tretinoin Retin A trị mụn
  • Thyroid (bổ sung) Synthroid trị bệnh tuyến giáp
  • Tiêm chủng/ chích ngừa trừ chích ngừa thuỷ đậu và sốt vàng da
  • Vancomycin Vancocin kháng sinh
  • Verapamil Calan, Isoptin, Verelan chống cao huyết áp
  • Warfarin Coumadin xử lý và chống đông cục máu

3- Các loại thuốc giảm đau:

Các loại thuốc giảm đau có gốc ma túy, chẳng hạn như oxycodone, pentazocine, propoxyphen, và meperidine, không nên dùng cho bà mẹ đang cho con bú. Thay vào đó, nên dùng các thuốc giảm đâu khác, như ibuprofen và acetaminophen. (Tuy ibuprofen có thời gian bán thải dài, nhưng lượng thuốc tiết vào sữa mẹ rất thấp.)

Liều dùng thông thường của thuốc giảm đau codeine, hiếm có trường hợp gây nguy hiểm cho cho bé bú mẹ, tuy nhiên, vẫn phải thận trọng hơn khi dùng thuốc codeine và thuốc hydrocodone và cần có thêm nghiên cứu về các dấu hiệu và triệu chứng nhiễm độc ở bà mẹ và bé bú mẹ.

Thay vào đó, các thuốc giảm đau k chứa thành phần codeine được khuyến khích sữ dụng, vd butorphanol. Nghiên cứu cho chất một lượng rất nhỏ butorphanol được tiết vào sữa mẹ. Tuy nhiên để giảm tác động cho cả mẹ và bé, bác sĩ nên cho liều tối thiểu và thời gian dùng ngắn nhất.

Các phương pháp gây tê cục bộ/ gây tê cột sống khi sinh cũng là cách tốt để giảm thiểu tác động của thuốc lên bé.

Aspirin có thể dùng để giảm đau nhẹ, và chỉ được dùng liều thấp (75–162 mg/d).

4- Chẩn đoán bằng hình ảnh (DIAGNOSTIC IMAGING)

Nếu có thể, nên hoãn việc sử dụng các chẩn đoán bằng hình ảnh cho đến khi bà mẹ cai sữa.

Tuy nhiên, khi nhất thiết phải dùng đến các phương pháp trị liệu phóng xạ, nên tạm ngưng cho con bú hoặc cách ly v con trong một thời gian (3-4 tuần tuỳ theo pp trị liệu), cho đến khi tác động của chất phóng xạ ngay trong các cơ trong bầu vú giảm xuống.

Sữa mẹ vẫn nên được vắt ra trong thời gian đó và trữ đông cho đến khi tác động phóng xạ bị mất đi (sau 4 tuần), và sữa đó có thể được sữ dụng bình thường.

Nên tham khảo ý kiến bác sĩ và thử máu để đảm bảo lượng phóng xạ trong máu đã hạ xuống ở mức an toàn, trước khi bắt đầu cho bé bú lại.

5- Tiêm chủng (chích ngừa)

Ngoại trừ việc tiêm chủng bệnh thuỷ đậu và bệnh sốt vàng da, việc mẹ tiêm chủng/ chích ngừa không gây tác hại gì cho bé bú mẹ. Việc bé bú mẹ khi mẹ tiêm chủng không bị ảnh hưởng đến khả năng phản ứng của hệ miễn nhiểm của bé, với các chích ngừa thông thường (như bạch hầu, uốn ván, ho gà, viêm gan B, bại liệt) mặc dù trong sữa mẹ đã có kháng thể của mẹ.

Phụ nữ cho con bú cũng có thể cần phải chủng ngừa. Việc bà mẹ tiêm chủng vắc-xin bất hoạt (như uốn ván, bạch hầu, ho gà, bại liệt; cúm; viêm gan A; viêm gan B) không ảnh hưởng gì cho bé bú mẹ.

Một số vắc xin, chẳng hạn như uốn ván, bạch hầu, ho gà và vắc-xin thuốc chủng ngừa cúm, được khuyến cáo cho các bà mẹ trong thời kỳ hậu sản để bảo vệ cả mẹ và bé sơ sinh.

Hoặc theo lịch nhắc định kỳ tiêm các loại vắc-xin định khác, chẳng hạn như HPV, viêm gan A, viêm gan B vẫn có thể tiêm được cho các bà mẹ trong thời gian đang cho con bú. Chỉ cần thận trọng khi tiêm chủng cho các bà mẹ cho con bú mà bé có bệnh đường hô hấp (ví dụ, trẻ sinh non, trẻ sơ sinh bị bệnh tim bẩm sinh hoặc các vấn đề hô hấp mãn tính).

Hầu hết các loại vắc-xin sống sẽ tiết virus vào trong sữa mẹ. Ví dụ, mặc dù rubella tiêm chủng có thể được tiết vào sữa mẹ và truyền cho trẻ sơ sinh bú sữa mẹ, bé thường không có biểu hiện nhiễm bệnh hoặc chỉ nhiễm rất nhẹ. Do đó, tiêm chủng sau khi sinh với vắc xin sởi-quai bị-rubella được khuyến khích cho những người phụ nữ thiếu khả năng miễn dịch, đặc biệt là rubella.

Ngược lại, trẻ sơ sinh được coi là có nguy cơ cao sau khi tiếp xúc với thuốc chủng ngừa bệnh đậu mùa hoặc vắc-xin sốt vàng da. Vì vậy, vắc-xin bệnh đậu mùa hoặc vắc-xin sốt vàng không được chích trong quá trình cho con bú.

III- KẾT LUẬN:

Những lợi ích của sữa mẹ lớn hơn, so với nỗi lo là các dược chất, các trị liệu có thể thông qua sữa mẹ gây ảnh hưởng không tốt cho bé. Do đó, nên chọn các phương pháp trị liệu và các loại thuốc thân thiện với sữa mẹ để con được tiếp tục bú mẹ.

Mặc dù hầu hết các loại thuốc và dược pháp không gây nguy hiểm cho người mẹ trẻ sơ sinh hoặc cho con bú, các bác sĩ và bà mẹ cần cân nhắc lợi hại với các loại thuốc, loại chất mà mẹ dùng để trị liệu, đặc biệt với những chất có khả năng tích tụ trong sữa mẹ, hoặc các loại thuốc đã có kết luận lâm sàng cho thấy có trong huyết thanh của bé hoặc có tác động đối với bé

Các bà mẹ cũng được khuyến cáo nên cân nhắc khi sử dụng (thường xuyên) các chất, các loại thuốc, thảo dược chưa được chứng minh.

Trang chủ » Blog » Khi mẹ bệnh và đang dùng thuốc, con bú mẹ như thế nào là an toàn